Behandeling van osteoporose

laatst gewijzigd op 09-10-2014


De behandeling van osteoporose heeft een drieledige doelstelling:

- waar nodig pijnbestrijding

- verder botverlies tegengaan

- botbreuken voorkomen



Pijn bestrijding

Osteoporose kan met en zonder pijn gepaard gaan. Vooral bij wervelbreuk(en) kan ernstige pijn optreden. Er zijn echter ook mensen die vele centimeters kleiner zijn geworden zonder ‘een centje pijn’. Ze waren er zich niet van bewust dat de ruggenwervels -allemaal afzonderlijke botten- zo verzwakt waren dat ze op een gegeven moment gewoon inzakten.  

 

De Osteoporose Stichting heeft een speciaal informatieboekje over pijnbestrijding getiteld: Osteoporose en pijn – boekje 8



Verder botverlies tegengaan – Botbreuken voorkomen

Om verder verlies van botmassa tegen te gaan en nieuwe botbreuken te voorkomen zijn de leefregels belangrijk. Goede voeding, voldoende buitenlicht en lichaamsbeweging blijven enorm belangrijk. Daarnaast zal bij een ernstige osteoporose een behandeling met medicijnen noodzakelijk zijn. Wanneer u een behandeling krijgt voorgeschreven om verder botverlies tegen te gaan is het raadzaam deze behandeling nooit te stoppen zonder overleg met uw arts.

Niet alle middelen hebben de zelfde werking. Een aantal middelen hebben een bewezen werking ter voorkoming van wervelbreuken, niet wervelbreuken (bijvoorbeeld pols en ribben etc.) en heupbreuken. Andere middelen hebben dat niet! Kijkt u daar ook goed naar in uw overweging.


Diverse behandelmethoden kunnen worden gebruikt. Onderstaand treft de meest gebruikte methoden aan:


Bisfosfonaten

Bisfosfonaten zijn niet-hormonale stoffen die aan het botweefsel hechten en die de cellen die verantwoordelijk zijn voor de afbraak van botweefsel, afremmen. Hierdoor wint de aanmaak van bot het weer van de afbraak; de botmassa, met name in de wervels, neemt daardoor weer iets toe. Onderzoek heeft aangetoond dat het aantal wervelbreuken en heupbreuken doordoor afneemt. De behandeling duurt 5 jaar (of langer wanneer daartoe door u en uw behandelend arts wordt besloten). Een aantal bisfosfonaten is ook geregistreerd voor de behandeling van osteoporose als gevolg van het gebruik van corticosteroïden.

 

Bisfosfonaten kunnen op drie manieren worden voorgeschreven:

Als continue behandeling: Het wordt dagelijks, éénmaal per week of éénmaal per maand zonder onderbreken voorgeschreven, al dan niet gecombineerd met een calciumaanvulling en/of vitamine D.


De tabletten moeten met een glasleidingwater worden ingenomen op een echt lege maag. Het is voor de juiste werking heel belangrijk dat het middel wordt ingenomen zoals geadviseerd in de bijsluiter van het voorgeschreven product. Het wordt ten sterkste afgeraden om binnen een half uur na inname van een tablet te gaan liggen. 


Als infuus behandeling: Er is een bisfosfonaat dat éénmaal per drie of vier maanden per infuus wordt toegediend. Deze behandeling vindt plaats in het ziekenhuis, in de vorm van een ochtend- of middagbehandeling. Deze behandeling is bijvoorbeeld geschikt voor die mensen die wel met bisfosfonaten behandeld moeten worden, maar door slik- of maagproblemen geen tabletten kunnen gebruiken. Een nieuw bisfosfonaat is ter beschikking gekomen dat per infuus eenmaal per jaar hoeft te worden toegediend.


IN NEDERLAND ZIJN EEN AANTAL BISFOSFONATEN GEREGISTREERD:

Werkzaamheid bewezen ter voorkoming van wervel-, niet-wervel- en heupbreuken:

  • Alendronaat (merknaam Fosamax®, voor dagelijks gebruik de 10 mg tabletten en voor éénmaal per week de 70 mg tabletten en Fosavance®, voor wekelijks gebruik (bisfosfonaat en vitamine D in één tablet)

  • Alendroninezuur (generische middelen onder diverse namen) voor dagelijks gebruik de 10 mg tabletten en voor éénmaal per week de 70 mg tabletten;

  • risedronaat (merknaam Actonel®, voor dagelijks gebruik de 5 mg tabletten en voor éénmaal per week Actonel® 35 mg tabletten of ActoKit® 35 mg tabletten éénmaal per week en calcium tabletten voor dagelijks gebruik in één verpakking); ook kan risedronaat op twee opeenvolgende dagen maandelijks worden voorgeschreven.

  • Zoledronaat (Aclasta® en Zometa®) een behandeling per infuus van 15 minuten, eenmaal per jaar.


Werkzaamheid bewezen ter voorkoming van wervel- en niet-wervelbreuken:

  • ibandronaat (merknaam Bonviva®, gebruik éénmaal per maand een 150 mg tablet);

Werkzaamheid bewezen ter voorkoming van wervelbreuken:

  • etidronaat en calcium (merknaam Didrokit®, voor cyclisch gebruik);

  • APD wordt per infuus gegeven. De infusies worden in de regel 3-4 maal per jaar in een dagdeelbehandeling in het ziekenhuis toegediend.


Duur van de behandeling

Bisfosfonaten moeten 5 jaar worden gebruikt. De recente richtlijnen voor huisartsen en specialisten geven aan dat men met het gebruik van bisfosfonaten na 5 jaar kan stoppen. Na het stoppen kan een röntgenfoto van de wervelkolom worden gemaakt om te kijken hoe ernstig de osteoporose (nog) is, of met een DXA die de IVA of VFA aanpassing heeft.


Op geleide van de uitslag van dit onderzoek wordt er wellicht een vervolgbehandeling besproken. Ons advies is nooit te stoppen zonder overleg vooraf met uw behandelaar. Er kunnen bijvoorbeeld redenen voor hem/haar zijn om van het advies van de richtlijnen af te wijken, zoals:

  • nieuwe breuk van wervels of andere skeletdelen;

  • verslechtering wervelstructuur op röntgenfoto van de wervelkolom;

  • het gebruik van corticosteroïden (prednison of prednisonachtige geneesmiddelen);

  • osteoporose als gevolg van bepaalde ziekte (secundaire osteoporose).

Mocht men tijdens de behandeling met bisfosfonaten een derde (wervel)fractuur krijgen, dan komt men wellicht in aanmerking voor een sterker werkend anti-osteoporose middel als PTH (kijk hiervoor bij 'ernstige osteoporose').



Denosumab

Denosumab (merknaam Prolia®)is een sterk geneesmiddel gericht tegen de botafbraak, waardoor duidelijk minder kans ontstaat op osteoporotische botbreuken van het hele skelet. Het wordt elke zes maanden per onderhuidse injectie toegediend. Het is op zijn minst net zo sterk werkzaam als de bekende middelen(bisfosfonaten) tegen osteoporose. Het kan door de huisarts of specialist of praktijkondersteuner worden toegediend.Het heeft voor zover bekend na zes jaar onderzoek ervaring slechts heel weinig bijwerkingen. De bijwerkingen zijn, voor zover  bekend, minder dan die bij de orale bisfosfonaten, bisfosfonaat infusies en ptH injecties voorkomen en die hierboven beschreven zijn.

Gemelde bijwerkingen bestaan uit:
• in minder dan 3% uit winderigheid en eczeem
• in minder dan 0,5% uit huidontstekingen, buiten de plaats van de injectie.
Het werkzame bestanddeel is een antistof dat gericht is tegen het menselijk molecuul dat de botafbraak stimuleert dus gunstig wanneer dit bij osteoporose wordt toegepast.

Strontiumranelaat


Strontiumranelaat (merknaam Protelos®) is een dagelijkse behandeling voor de preventie en behandeling van osteoporose bij (op dit moment alleen) vrouwen na de overgang. Het remt de botafbraak en het stimuleert de botaanmaak. Werkzaamheid is bewezen ter voorkoming van wervel-, niet-wervel- en heupbreuken bij 70-plussers met een lage botdichtheid. De effectiviteit is vergelijkbaar met de bisfosfonaten. Strontiumranelaat is officieel (nog) niet geregistreerd voor mannen met osteoporose. Strontiumranelaat is leverbaar in sachets met geel granulaat voor een drinkbare oplossing. De behandeling duurt zeker 3 - 5 jaar.



 



SERM (Selectieve Oestrogeen Receptor Modulator)


De SERM is een behandeling voor de preventie en behandeling van osteoporose bij vrouwen na de overgang, die dus ruim een jaar niet meer menstrueren. Dit middel lijkt een beetje op oestrogenen, maar het heeft geen invloed op de borsten of op het baarmoederslijmvlies. Net als de oestrogenen en de nog te bespreken bisfosfonaten remmen de SERM’s de botafbraak, waardoor de bestaande bothoeveelheid in stand gehouden kan worden. Werkzaamheid is bewezen ter voorkoming van wervelbreuken. Tevens is recent vast komen te staan dat dit middel ook effectief is bij het voorkomen van borstkanker bij vrouwen met daarvoor een verhoogd risico. De SERM’s bestaan uit tabletten die elke dag moeten worden ingenomen, al dan niet gecombineerd met calcium en vitamine D. Het maakt niet uit op welk tijdstip en het hoeft niet op een lege maag ingenomen te worden. SERM’s mogen, net als oestrogenen en anti-conceptiepillen, niet worden voorgeschreven aan vrouwen die ooit trombose hebben gehad. In Nederland is er momenteel één SERM geregistreerd: raloxifene (merknaam Evista®). De behandeling duurt zeker 3-5 jaar.




BIJSCHILDKLIERHORMOON (PTH) INJECTIES (teriparatide parathyroidhormoon)

PTH is een onderdeel van het natuurlijk in het lichaam voorkomend bijschildklierhormoon of parathyreoïd hormoon (ptH) dat de calciumhuishouding in het lichaam regelt. Een dagelijkse onderhuidse injectie doet het aantal en de activiteit van de botbouwende cellen toenemen, zodat niet alleen verloren gegaan bot wordt hersteld, maar ook een laagje nieuw bot gevormd wordt. Er zijn zelfs aanwijzingen dat structuur van bot wordt hersteld en pijn door kleine breukjes minder wordt. Omdat steeds een kleine hoeveelheid ptH in het bloed komt bij een dagelijkse onderhuidse injectie en slechts heel kort in het bloed komt wordt alleen de bot aanmaak gestimuleerd. Bij het toedienen van ptH enkele malen per dag of chronisch verhoging van ptH wordt juist de afbraak gestimuleerd. Met ptH – injecties teriparatide(Forsteo®, recombinant humaan ptH (rhptH 1-34) en parathyroid (Preotact®, recombinant humaan ptH (rhptH 1-84), krijgt men dus meer bot. De behandeling duurt 24 maanden, afhankelijk van het type PTH wat u voorgeschreven krijgt.

Voor meer informatie over de behandeling van osteoporose verwijzen wij u naar informatieboekje:

Behandelmogelijkheden voor osteoporose – boekje 9